birdadakomplosu

Ütopya Ütopya

2012-01-17T19:43:00.002+09:30

Her çeşit kötülükten arındırılmış, tertemiz, yepyeni, adil ve bambaşka bir dünyada özgürlük ve mutluluk içinde yaşama özleminin, insanoğlunun benliğinde öylesine derin kökleri var ki, insanlık tarihi böyle dünyaları arama, hayal etme ve isteme olguları ile doludur.

İlk çağların komün yaşamından kölelik dönemlerine; köleliğe baş kaldıran insanın monarşiye ve kiliseye de başkaldırarak özgürlük utkusunun peşinden giderek mutluluğu bu dünyada aramasının tarihine, aynı zamanda insanlığın ütopya tarihi de demek yanlış olmaz.

Doğanın insanlık için daima tehlikeli ve zor olan koşullarını hafifletmek, kontrol etmek hatta doğayı şekillendirmek için gerekli olan azami teknolojiyi geliştirmesi, tarihin genel seyrini de etkilemiş ve insanlık, önce hayal edip sonra kendi ideallerinin peşinden gittikçe dünyayı değiştirebilme gücünü de kendinde bularak, “olan” ile “olması gereken” ayrımı arasındaki mesafeyi idealize ederek kendi tarihsel yazgısını belirlemiştir.

Ütopya kelimesi etimolojik olarak “hiçbir yer” anlamına gelir. İdealize edilişiyle bize en ideal toplum düzenin nasıl olabileceği ile ilgili bilgiler ve örnekler verir. Kelimenin olumsuz anlamına ise “Distopya” adı verilir, buna en güzel örnek George Orwell’in 1984’üdür.

Ütopya bir yer ve düzen tasarımı olabileceği gibi bir akıl hali de olabilir: İnsanla birlikte varolmuş olan din de kendi içinde bir ütopya barındırır. Örnek vermek gerekirse, Budizm ve Hinduizm için “Nirvana” aşaması da nihai bir ütopya sayılır.

Antik Yunan ve Roma uygarlıklarının kalıntılarını korumuş olan 14. yüzyıl İtalyası’nda ortaya çıkan Rönesans ve Reform hareketlerinin tüm Avrupa’yı etkisine aldığı ve Katolik Kilisesi’nin; doğayı ve insanları kalıplaşmış geleneklerin ve dar kafalı bir mantığın sınırları içine hapseden skolastik dünya görüşünün gözden düşmesiyle o güne kadar nasıl düşüneceklerini, davranacaklarını ezbere öğrenen bilgiye aç insanlar için yeni bir ışık ve umut filizlenmişti. Bilginin hiçbir baskı olmadan özgürce yayılarak paylaşılması ve aktarılarak çoğalması, bu bilgi akışı içerisinde yeni aydınların toplumlara kazandırılması ve aydınlanmanın sağlanması, kilisenin, otoritesinin sarsılmaması için bilginin hatta incilin çoğalmaması için gösterdiği baskıcı tutumun aksi yönde gerçekleşen bu Rönesans ve Reformasyon hareketi Ansiklopedistlerin Ütopyası’ydı.

1477’de William Caxton’un İngiltere’de ilk matbaayı kurması, bilginin yayılmasına yardımcı oldu. Kilise ve din baskısı altında örselenmiş ortaçağ insanının içinde Rönesans ile birlikte yeni yeni filizlenmeye başlamış olan duygular, çeşitli astronomlar ve çok uzaklara gidebilen yeni denizciler sayesinde sadece içinde değil dışındaki dünyada da yeni ufuklar kazanıyordu. Rönesans adamı bu yeni ufuklar sayesinde içinde yaşadığı toplumun dışında bambaşka toplumların da olabileceğini düşledi belki de.

Dini bütün ortaçağ adamı, mutluluğu ancak öldükten sonra, öteki dünyada beklerdi. Hatta bu dünyada ne denli acı çektiyse, öteki dünyada o denli sevineceğine inanırdı. Oysa Kilise’nin boyunduruğundan kurtulup, hem aklın egemenliğini her şeyden üstün tutan hem de yaşamaktan coşkun bir haz duyan Rönesans adamı, yalnız gelecekte ve öteki dünyada değil, bu dünyada ve hemen mutlu olmak istiyordu.

Rönesansa özgü bu tutumu, hümanistlerin Antik Yunan klasiklerini yeni bir açıdan incelemeleriyle açıklayabiliriz. Bu minvalde 15. yüzyılın sonlarına doğru Yunan düşüncesine ve Yunan yazınına karşı bir merak uyandı. Ütopya türünün ilk örneği sayılan Platon’un ideal bir toplum düzenini öngördüğü yapıtı Devlet’in Avrupalı aydınlar ve hümanistler tarafından incelenerek ondan etkilenmeleri de bu 16. yüzyılın başlarında başlar.

Thomas More’un Üç Dileği

Kendisi de bir 16. yüzyıl hümanisti olan Thomas More, insanın kendi dünyasının dışına çıkarak yeni bir toplum kurma idealinin örneklerini verdiği eserlerden en ünlüsüne imzasını atmıştır. Daha önce yazılanlardan farklı olarak Yunanca “olmayan-yer” yani Ütopya kelimesini kullanarak kendisiyle birlikte anılacak bir kavramı da yaratmış oldu.

Ne var ki More döneminin diğer hümanistlerinden farklı olarak koyu bir katolikti. Bu anlamda Reformasyon hareketlerine destek vermiyordu. Bunun için de tarihsel bir nedeni vardı; ona göre, Katolik Kilisesi’nin ve Papa’nın birleştirici bir güç olarak Avrupa’nın parçalanmamasını sağlayan bir rolü vardı. Bu yüzden Reformasyonun Avrupa’yı bölün iç savaşlara neden olacağını düşünüyordu –ki bu düşüncelerinin sonraları ne kadar haklı olduğu görülecektir.

More, günün birinde Thames kıyılarında gezinirlerken, damadı William Roper’e şöyle demişti: “Bir çuvala tıkılıp şu nehrin sularına atılmaya razıyım. Yeter ki, istediğim üç şey gerçekleşsin: Birincisi, Hristiyan hükümdarlar arasında barış sağlansın; ikincisi, Hazreti İsa’nın kilisesi tüm yanlış ve sapık görüşlerden arınıp birlik içinde yaşasın; üçüncüsü de Kral’ın evlilik sorunu hayırlı bir sonuca varsın. [1]

Oysaki More’un bu üç isteği de yerini bulmamış ve tam aksine gerçekleşmişti. O sıralarda Hristiyan ülkeleri hâlâ birbirleriyle savaşıyorlardı; Hazreti İsa’nın kilisesi Katolik ve Protestan olmak üzere ikiye ayrılıyordu ve Kral 8. Henry 1533 yılında Anne Boleyn ile gizlice evlenmişti. More daha sonraları bu evliliğe destek vermediği için hayatından olacaktı. More’un ardından üstüe önemli bir kitap yazan Chambers’e göre More, Katolik Kilisesi’nin birliği uğruna değil, insanların inanmadıkları idealleri yalan yere sürdürmemeleri uğruna yani vicdan özgürlüğü uğruna ölmüştü. Thomas More yazdığı Ütopya’sında kendi döneminde karşılaştığı düzensizlikleri ve eşitsizliklerin tam tersini dile getiriyor, hayatında sıkı sıkıya sarıldığı insani değerleri, yazdığı Ütopya’sında da sıkı sıkıya savunuyordu!

Gerçekten de More’un Ütopya’sındaki durum, o sırada Avrupa’da devletlerinde görülen durumun tam karşıtıdır: Avrupa’da zorbaca saltanat süren kralların baskısı varken, Ütopya’da kralsız bir özgürlük vardır ya da Kral birçok konunun dışında sadece halkın ortak taleplerinin bir uygulayıcısı konumundadır; Avrupa’da yıkıcı bir kargaşa varken, Ütopya’da kusursuz bir düzen vardır; Avrupa’da vicdan özgürlüğü yokken, Ütopya’da dinsel açıdan hoşgörü vardır; Avrupalılar para kazanmayı ve mal mülk edinmeyi düşünürken, Ütopyalılar kafalarını bilgiyle donatmayı düşünürler; Avrupa’da eğitim üst sınıfın tekelindeyken, Ütopya’da eğitim sınıfsız bir toplumda herkese açıktır; Avrupa’nın zenginleri ve çoğu kadınları aylak aylak gezerken, Ütopyalılar’ın kadınları da erkekleri de her gün belirli bir süre çalışmak zorundadır ve en önemlisi, Avrupa’da küçük bir azınlık gereğinden fazla varlıklı ve büyük bir çoğunluk yoksulluk içindeyken, Ütopya’da herkes ulusal servetten eşitçe yararlanmaktadır.

Ütopya ve Devlet

Thomas More’un Ütopyası’nın arketipi olarak Platon’un Devlet’i öne sürülür halbuki bu sıklıkla yapılan bir yanlıştır.

Platon’nun Devlet’inde mal mülk ortaklığı sadece bekçiler ve savaşçılar sınıfına özgüdür. Diğer sınıflar için herhangi bir mülkiyetsizlik hali söz konusu değildir. Ayrıca Platon sınıfsız bir topluma ve demokrasiye inanmaz. Ona göre toplum filozoflar ve bilge kişilerden oluşan oligarşik bir yapı tarafından yönetilmeli ve toplım üç sınıftan oluşmalı; yönetenler, savaşanlar ve para kazananlar. Devlet’te bu seçkin azınlığın eğitimi, sanatsal tercihleri, savaşa nasıl hazırlanacakları uzun uzun anlatılırken para kazananlar diye geçiştirdiği emekçi kitleler konusunda bir şeyler söylemez. Hangi koşullar altında nasıl yaşadıklarını, duygu ve düşüncelerini asla bilemeyiz.

More’un Ütopya’sında değer bakımından her insan eşittir. Toplum seçtiği kralı beğenmediği taktirde değiştirme imkanına sahiptir. Ütopya’da her kadın ve her erkek mutlaka tarlalarda çalışarak ülke ekonomisine ortak katkıda bulunur. Platon’un Devlet’inde rejimin anayasası da günlük yaşantıdaki disiplini de tek amaca yönelir; savaşa hazır olmak! Oysa Ütopya’da savaş öyle hayvanda bir iştir ki, bu ilkel kabileler kullanılarak mecbur kalınması halinde kullanılır ve en son ihtimaldir.

Aile ve evlilik konusunda Devlet ve Ütopya arasında hiçbir benzerlik yoktur. Ütopyada eşler istedikleri gibi seçim yapma hakkına sahipken Devlet’te bu Devlet ve yöneticiler eliyle yapılır. Bu anlamıyla çocuklar da Devlet’in ortak malıdır. Burada Platon’un tam bir öjenizm taraftarı olduğu gözlenir.

More’un toplumsal ve ekonomik açıdan tam bir eşitlik sağlayan düzeninin tersine Platon’un Devlet’i tümüyle totaliter, hatta birçok eleştirmenlere göre faşist bir düzeni önermektedir.

Ütopya’dan Devrimci Hayallere

Saint Simon, Fourier ve Proudhon gibi felsefecilerin modernize edilmiş haliyle ele aldıkları Ütopya kavramı son olarak Karl Marks ile birlikte zirveye çıkmış ve Ekim Devrimi ile birlikte de kendine bir uygulama alanı bulmuştu. Yani Ütopya, artık daha kolay öngörülebildiği ve gerçekleşebileceği bir çağdaydı! Ve bu artık topluma hızla yayılan bir hevesle hem öngörülüyor hem de gerçekleşeceğine bağlı olan umutla bir ruh kazanıyordu.

Radikal sosyalist inanca sahip aydınlar için, sosyal hayat kurmak ve bunun ideallerini düşlemek bir görevdi. Hatta kültür ve vicdan sahibi erkek ve kadınların üstlenebileceği tek görevdi. Kısmen batıdan ithal edilmiş karmaşık fikir ve entelektüel sistemler kuşanarak, ütopyalar oluşturdular ve sosyal adalet ve yaşanabilir bir ekonomik sistem çerçevesinde toplumu yenide şekillendirmeye adanmışlığı ve kişisel isyanı öğrettiler. Sıra dışı bir tutku ve duygu yüküne sahip düşünceleri, onları “ütopyalarına” uyan tek “ideolojiye” yani sosyalizme, yani otokrasiyi ve sınıf sömürüsünü alt eden, eşitlik ve adaleti öğreten ve kapitalizmi, geleceğin yanı başında fırsat kollayan o hain tehdidi reddeden yaşam tarzına yöneltti.

Hızlı sanayileşme ütopyacı özlemi arttırdı. Almanya ve Amerika’da olduğu gibi, sanayi uygarlığının insanlığa neler getireceğine dair umutlar, sorular ve korkulardan kaynaklanıyordu. Rusya’da, bu özlem zorba bir otokrasi, entelijansiya arasında hayal kurma geleneğinin yavaş ilerlemesi ve sahnede yeni bir sosyal karakterin belirmesiyle keskinleşti. Beliren karakter yarı köylü ve yarı proleter, sağlıksız yaşam koşullarına mahkum olan ve genellikle de işyerinde şiddet gören işçi sınıfıydı. İşçi sınıfı tam anlamıyla proleter bir ütopya üretmedi, ama putkırıcılık, yoldaşlık, kolektivizm, eşitçilik ve ahlak gibi kısmen taşradan getirdikleri ve kısmen de şehirlerde çevrelerinde bulunan devrimci altkültürden benimsedikleri davranış kalıpları oluşturdular. Onların vizyonu köylülüğünkinden daha karmaşık olan adil bir gelecekti, çünkü içinden çıktıkları köylü zihniyeti ithal ideolojilerle ve fabrika yaşamının yapısıyla zenginleşmişti. [2]

Halil Emrah Macit

[1] (Mine Urgan, “Thomas More’un Yaşamı ve Utopia’nın İncelenmesi, Adam, 1984, İstanbul.)

[2] (Richard Stites, "Devrimci Hayaller, Çev. Sabri Gürses, Sel 2011 İstanbul)

Hepimiz Takiyüddiniz!

2012-01-02T02:35:00.004+09:30

Polonyalı astronom Copernicus'un yazdığı "Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine" adlı kitap Avrupa'da, bir bakıma aydınlanma çağının başlangıcı olarak kabul edilir. Bu kitap bugün, hem en büyük zamanların devrimi olarak bilinen "Kopernik Devrimi" gibi bir "fenomenin" doğmasına hem de kilise otoritesinin sonunun geldiğine delalet olan "gonk" sesinin duyulmasına tekabül eden bir dönemde yazılmıştı.

"Copernicus tezi"nin yayımlanmasından beş yıl sonra, 1609'da Hollandalı bir mucidin dünyanın ilk teleskopunu icat ettiği sırada Galileo Galilei, Pisa Üniversitesi'nde Arşimet üzerine çalışıyordu. Padua Üniversitesi'nde babasının tüm ısrarlarına rağmen tıp okuması gerekirken yoluna baş koyduğu matematik dalında profesör olduğunda henüz 25 yaşındaydı.

Heliosentrizmi'ni (Güneş-merkezcilik) ödünç aldığı Copernicus'tan 31 yıl sonra doğup, "kilise ve din, kilise ve dünya" merkezli düşünce yapısına yapılan ikinci aşağılamaya ve bu zihniyete atılan ikinci büyük tokata imzasını atacağı sıralarda Hollanda'dan gelen mektupla gözleri ışıl ışıl parlamıştı: Dünyanın ilk teleskopu icat edilmişti!

Batı'da, Aydınlanma Çağı'nın habercisi sayılan bu olaylar parlarken aynı dönemlerde Doğu'da ise; Ali Kuşçu, Gıyaseddin Cemşid ve Kadızade Rumî gibi bilginlerin halefi olan bir isim ve çalışmaları uç veriyordu. Batı'daki akranı olan Galileo Galilei ile hemen hemen aynı kaynaklardan [1] faydalanan, aynı matematiksel hesapları kullanan, Mısırlı Takiyüddin Efendi...

Galileo Galilei'den 38 yıl evvel, 1526 yılında doğan ve 1571'de Saray'da Mustafa bin Ali el-Muvakkit'in yerine Müneccimbaşılığa atanan astronom Takiyüddin Efendi, dönemin padişahı III. Murat'a, Uluğ Bey'in yaptığı; yıldız kümelerinin ve burçların durumunu gösteren horoskopların dayandığı hesapların eskidiğini ve yeni gözlemler yapılması gerektiğini rapor ediyor. Dört yıl sonra da III. Murat'ın emriyle Sokullu Mehmet Paşa ve ünlü bilgin Sadüddin Efendi ile birlikte Osmanlı'nın ilk rasathanesini/gözlemevini kurmakla görevlendirilir.

İstanbul'da Tophane sırtlarında (bugünkü Fransız Elçilik binasının bulunduğu yerde) 16 kişilik bir kadroyla "Dar el-Rasad el-Cedid el-Sultani" adıyla kurulan olan bu gözlemevinin, döneminin Avrupa'daki hayranlık uyandıran benzerlerinden hiçbir farkı olmamakla birlikte çoğu araç gereç de Takiyüddin Efendi'nin kendi icatlarından oluşuyordu.

"Bu gözlemevinde 16. yüzyılın en mükemmel gözlem araçlarının inşa edildiğini biliyoruz. Yapılan araştırmalar, bu gözlemevinde inşa edilen gözlem araçları ile ünlü astronom Tycho Brahe'nin (1546-1601) Danimarka kralı Frederic II'nin himayesinde Hven'de, 1576 yılında kurduğu gözlemevindeki gözlem araçları arasında tam bir benzerlik olduğunu göstermiştir."[2]

...Tabi ki Takiyüddin Efendi'nin melekeleri bununla sınırlı değildi. Daha Mısır'da Tennis kadısı -iken kazdırdığı 25 metrelik çukurla Osmanlı tarihinin ilk sismik araştırmalarını yapan Takiyüddin Efendi, aynı zamanda döneminin en ünlü matematikçisi ve astronomu -idi. Ama o çağdaşları olan Galelie ve Tycho Brahe gibi, yıldızların boylamlarının tespit edilmesinde Ay'ı kullanmak yerine Venüs gezegenini kullandı.

1551 yılında makinelerle ilgili yazılmış olan ilk kitap olan "Turûku's-seniyye fi'l-âlâti'l-Ruhâniyye"yi yayımladı. Ve bunu izleyen süreçte daha birçok ilke imzasını atacaktı Takiyüddin Efendi. Tabi ki tüm kariyerinin son bulacağı, Semerkant ve Şam'dan sonraki İslam medeniyetinin son gözlemevinin yine III. Murat'ın emri ile Kaptan-ı Derya Kılıç Ali Paşa'nın gemilerinden yağdırılan toplarla yerle bir edileceği 22 Ocak 1580'e kadar...

11 Kasım 1577'de gökyüzünde görülen bir kuyruklu yıldız ve ardından yaşanan deprem, halkı ve sarayı paniğe düşürür. Uğursuzluk alameti sayılan ve belirli aralıklarla bir ay boyunca seyri izlenen bu kuyruklu yıldız hadisesi ve ardından yaşanan deprem felaketinden tam bir yıl sonra 1578'de bir veba salgını başlar.

Bilindiği gibi cadılara, Yahudi'lere ve gökbilimcilere tarihte ne olmuşsa hep bu veba salgınlarından sonra olmuş; hepsi ya kılıçtan geçirilmiş ya da diri diri yakılmıştır. Tabi ki bu veba salgınlarından birinin başladığı Osmanlı'da da Saray, durmuş durmuş ve düşünüp bu işin tek sorumlusu olarak Takiyüddin Efendi'yi ve rasathanesini görmüş. Bunun en büyük nedenlerinden birisi ise, Şeyhülislamı Ahmed Şemseddin Efendi ile Sadüddin Efendi'nin arasının bozuk olması -idi.

"Rasathane Saadettin Efendi ile padişahın arzu ve tensipleri semeresi idi. Aleyhinde sarayda çevrilen entrikaya hedef dahi Saadettin Efendi idi. Çünkü bu ağalar ile kalfalar, belki daha büyük harem-i hümayun erkânı Saadettin Hoca'nın padişah üzerinde icra ettiği nüfuzu çekemiyorlardı. Lakin Saadettin Hoca'nın aleyhinde çevrilen bu dolap dahi akibet Sokollu'nun aleyhine döndü." [3]

Ve zamanla siyasi bir çekişmeye dönüşen bu soğukluğun neticesinde Saray'da ve halkta, kadıların da desteği ile Rasathane'de "meleklerin bacaklarının izlendiği" ve "günah olduğu", günah olması sebebiyle de daha çok belalar getireceği düşüncesi iyice yerleşti.

"Hoca Saadeddin'le vaktin şeyhülislamı olan Ahmet Şemseddin Efendinin arasındaki düşmanlık yüzünden bu şeyhülislam efendi padişaha sunduğu bir arizada (jurnal), gökleri rasat etmenin uğursuz ve her nerede bu işe teşebbüs edildiyse, devletin mahiv ve harap olduğunu söyleyerek ilim düşmanlığını göstermesi üzerine, (...) rasathanenin derhal yıkılması irade olunmuş ve gerçekten bu kurum bir gece içinde yerle bir edilmiştir. Müspet ilimlere karşı Osmanlı İmparatorluğunda görülen ilk düşmanlık eseri olan bu olay, şahsi anlaşmazlıkların ilmi alanlara bile etkisi olduğunu gösterdikten başka, sokağa çıkmak için dahi müneccime danıştığına şüphe olmayan şeyhülislam efendinin gerçek ilme karşı olan ilgisizliğini de belirtir." [3]

Halkın tepkisinden de çekinen Padişah III. Murad, Şeyhülislam Ahmed Şemseddin Efendi'nin fetvasıyla, dönemin Kaptan-ı Deryası Kılıç Ali Paşa'ya bir emir gönderir ve rasathane yıkılır. Rasathane yıkıldıktan sonra evine ve içine kapanan Takiyüddin Efendi olaydan 5 yıl sonra da kahrından ölür:

"Mühtediler bu rasathaneyi vesile-i tezvir ittihaz ettiler (bahane) her nerede böyle bir rasathane inşa olundu ise, neticede felâket vaki olduğunu güya emsali tarihiye ile isbat etmeye kalkıştılar. Kuyrukla (kuyruklu yıldız) bunun mukaddematı (devamı) olduğunu iddia ettiler. Padişah korktu rasadhânenin yıkılıp mahvedilmesini emretti. (1580 senesinde, Sultan Murat III, Kaptan-ı Derya Kılıç Ali Paşa'ya bir hatt-ı hümayun gönderdi. Kılıç Ali Paşa aldığı bu emir üzerine bütün gözlem araçlarıyla birlikte rasathaneyi bir gecede, denizden yağdırdığı toplarla yerle bir etti)" [3]

Tabi bu elem hadisenin bir benzeri de 31 Mart olayları (31 Mart 1909) sırasında Kandilli Rasathanesi'nin başına gelmiş. İsyan eden halkın bir bölümü tarafından yağmalanan Kandilli, bu olaylardan kısa bir süre sonra Maçka'ya taşınmıştır.

Batı'da, Ortaçağ'ın karanlık sayfalarına mahkûm olan skolastik "zihniyetin", 16. ve 17. yüzyıllarda zindanlara mahkum ettiği astronomi ve jeoloji gibi fen bilimlerinin bugün Doğu'da geldiği nokta, Batı'daki muadillerinin oldukça gerisindedir.

Aynı dönemlerde parlayan bilginlere sahip olunmasına, hatta batıya ilham olan aynı doğulu kaynakların kullanılmasına, etkileşim yoluyla etkilenme gibi aynı yöntemlerin kullanılması ve aynı sarsıcı engellere mahkum olmak ile neredeyse eşit durumda görünen Doğu ve Batı, Rönesans ve Reform hareketleri süresince tam zıt yönlere doğru yol almıştır.

Batı medeniyetine emsal teşkil eden; astronomi, matematik ve fizikte"Uluğ Bey", felsefede "İbn Rüşd", mimaride "Mimar Sinan" ve tıpta "İbn-i Sina" gibi bilginleri bağrından çıkaran İslam Medeniyeti'nin bilimsel ilerlemede Batı'dan neden geri kaldığı ayrıca bir soru işareti ve araştırma konusudur.

Konu ile ilgili tartışmaya "Batı Medeniyetinin Doğulu Kökenleri" adlı kitabı ile dahil olan John Hobson, kitabında kısaca şu satırları dile getiriyor:

"Avrupa'da her bir önemli gelişimsel dönüm noktası, 500-1800 tarihleri arasında Doğu'nun başı çektiği dünya ekonomisine Oryantal Küreselleşme ile dahil olan Doğu'ya ait buluşlarla desteklenmiştir (düşünceler, teknoloji ve kurumlar gibi). 1453 yılından sonra Avrupa kimliğinin oluşturulması Avrupalıların pek çok Doğulu kaynağı (toprak, emek ve Pazar) kendilerine mal etmesiyle emperyalizme yol açmıştır."

İş böyleyken, toplasan bir elin parmaklarını geçemeyecek kadar rasathanesi ve gözlemevi bulunan Türkiye'de, bu kadar deprem felaketinde binlerce insanın ölmesine ve felaketlerin ülke ekonomisi olarak bizleri en az bir 10 yıl geriye çeken sarsıcı etkilerine rağmen "ana akım medyanın" halen depremlerden edebi illüstrasyonlar ve kareler devşirerek işin duygusal kısmına vurgu yapması tek başına bir sonraki felaketlerde yaşanacakları engellememekle beraber, geçmişten hiç ders alınmadığına da işaret ediyor.

Ayrıca tarihe şöyle bir göz attığımızda, sadece, 10 Eylül 1509 ve 22 Mayıs 1766 İstanbul, 26-27 Aralık 1939 Erzincan, 24 Kasım 1976 Çaldıran, 17 Ağustos 1999 Gölcük ve son olarak 23 Ekim 2011 Van Depremleri esnasında ölen kişi sayısının 70 Bin'in, yaralananların ise 200 Bin'in üzerinde olduğunu rahatlıkla görebiliriz.

Bizler halen, 23 Ekim'in ve 23 Ekim'den çokça öncelerden bu yana devam eden deprem felaketlerinin yaralarını sararken, aslında bir tarihsel gerçeğinin üstünü ve bu depremlere dair çalışmaların eksikliğini de kapatıyoruz bilerek ya da bilmeyerek!

İletişim araçlarının böylesine küresel bir boyuta ulaşıp kapımıza dayandığı bir çağda, iletişim araçları değişmesine rağmen depremler felaketleri hayatımızdan eksik olmadığı gibi yıkıcı etkileri de değişmiyor.

Hal böyleyken televizyonlarda, artık deprem konusunda ikon haline gelmiş figürlerin malumatfuruşluğu sırasında, halk bilinçlendirilmekten daha çok, pompalanan anlık bir duygusallık ve fikir birliği içinde olma ihtiyacı ile kotarılıyor. Ve bir 10 sene sonra yine aynı manzaraları yaşamak ise kaçınılmaz bir duygu durumuna dönüşmüş durumda...

Bugün, bir ucunda vuku bulan bir facianın, dünyanın tümünü etkisi altına aldığı bir zamanda, artık neredeyse her 10 yılda bir yaşanan deprem felaketleri öncesinde alınması gereken önlemlerin (müteahhitlik, mühendislik, yapı denetim ve erken uyarı) ve sonrasında oluşturulması gereken acil organizasyonların eksikliğinin arkasında da, 31 Mart 1909 olayları sırasında Kandilli Rasathanesi'nin yağmalanmasında ve bundan 433 yıl önce de Takiyüddin Efendi'yi ve onunla birlikte ülkenin tüm bir geleceğini karanlığa mahkum eden "zihniyeti" bulmak fazlasıyla mümkündür.

Halil Emrah Macit

[1] "Uluğ Bey'in, Zeyç Kürkani veya Zeyç Cedit Sultani adlı eseri, birkaç yüzyıl doğuda ve batıda faydalanılacak bir eser olmuştur" (Vikipedia)

[2] (Yavuz Unat, "Takiyüddin'in İstanbul Gözlemevi", İstanbul, s. 51, Ekim 2004, İstanbul.)

[3] (Mizancı Murat, "Tarih-i Ebu'l-Faruk / Ebu'l-Faruk b. Muhammed Murad.-İstanbul : Matbaa-i Amire, 1325m. 3c'de 7c")

2011-09-28T05:37:00.000+09:30

kitap - yazar Spot - Reklam !

Metinsel: Edgar Allan Poe
İşitsel: Halil Emrah
Görsel: Çarşaftaki kan lekesi
Dokunsal: Parmakların arasına saçın dolması
Tat: Kuru kahve
Koku: Sardunya

...

2010-10-19T18:49:00.000+09:30

#41
Das Kapital 1. Cilt
Digital Abstract
750 X 508

eXe

2010-03-18T23:27:00.129+09:30

Not:

Hopps, Quo Vadis?

Önce kitap ile ilgili "gereksiz" birkaç ayrıntıyı açıklığa kavuşturalım;

kitap ile ilgili projemden haberdar olan M.I.T. (Massachusetts Institute of Technology), E.N.M.U (Eastern New Mexico University), California State Uni. ve özellikle "Milan Bocconi Üniversitesi" gibi okullarda dersler veren, genç yaşına rağmen 30'un üzerinde kitabı olan ve geçen yıl kendisine eşlik ettiğim İstanbul ziyareti esnasında birkaç da konferans vermiş ve aynı zamanda T.R.T.'de de bir programa katılmış, birkaç kitabını da Türkçe'ye çevirmem konusunda da ricada bulunmuştu "Japon" asıllı Amerikalı "Politik Bilimler" Profesörü "Peter Baofu". "Ortadoğu, Balkanlar, Yeni İnsanın Geleceği, Postmodernizm sonrası Sanat ve Kaos" gibi konularda sayısız makalesi ve teorisi bulunan Full 'Prof. Peter Baofu'nun kitap üzerine, kitabın hem "edebi" olarak hem de "içerik" olarak 21.yy.'ın ve "Soğuk Savaş sonrası Yeni Dünya Düzeni" sürecine "özgün" bir "model denemesi" olarak "kaynaklık" etme konusundaki "bir hakem gözü ile yapılmış" analizi de kitap içerisinde yer alacaktır!

Bu gereksiz ayrıntıdan sonra başka birkaç "gereksiz" ayrıntıya devam edelim;

Peter Baofu bir kitabının, basımından önce "gözlem" için bir örneğini gönderdiği 'Francis Fukuyama'yı da daha sonra ileri bir tarihte, "iddiaya" göre gönderdiği kitaptan yaptığı alıntılardan (yine aynı iddiaya göre alıntıların yer aldığı Fukuyama kitabı; The End of History and The Last Man. Baofu'nun kitabı ise; The Future of Post Human) dolayı "intial" ile suçlayarak kendisi ile mahkemelik olma noktasına gelmiş fakat Fukuyama'nın ABD Dışişleri Bakanlığı'nda Politika Planlama Dairesinde'ki görevi ve Akademik ağırlığı nedeni ile konu ayyuka çıkmadan kapatılmış. Aktardığına göre Fukuyama'nın "The Journal of Democracy Dergisi"ndeki görevi boyunca da makaleleri sürekli olarak kesintiye uğramış ya da sansürlenmiştir.

Fukuyama, bilindiği gibi 80'lerdeki "Mısır-İsrail" ilişkilerini belirleyen önemli aktörlerden biriydi. Kendisinin "Yeni Muhafazakar düşünürlerin" sadece akademilerde değil, kamunun diğer alanlarında da görev yapmaları gerektiği konusundaki tezleri Fransız post-yapısalcı düşünür Jacques Derrida'nın kitaplarında da sıklıkla eleştirilen bir konuydu.

"Bana göre";

Peter Baofu, genç yaşının ve enerjisinin getirdiği dinamizm ile bu noktada kendisini, "İkinci Derrida" olarak tanımlama gibi bir "durumun" içinde bulmuş fakat daha sonra Ortadoğu'daki çalkantıları kendi gözleri ile de daha yakından takip edip Doğu Üniversiteleri'ndeki konferanslara katılma fırsatı bulduktan sonra bu "cevval" çıkışları ve belki "haklı şiddetinin" altındaki "kendini kabullendirme", "kabul edilme" isteği yerini yavaş yavaş başka bir biçimde bulmuştu ama halen hedef tahtasındaki, Fukuyama'dan başkası değildi! Sanırım takındığı bu tavrın, kendisini genç yaşta Dünya çapında "Akademik bir Star" olma hayaline taşıyamaya tek başına yetmeyeceğini anlayarak, kendisine daha uzun soluklu bir kariyer çizgisi çekmişti. "Medeniyetlerin oluşumunda Küreselleşmenin önemine" işaret etmenin de entelektüel bir bedeli vardı elbette. Çünkü "Küresel" düşünüp "Yerel" davranmak, küreselleşmenin gerçekleri ile bağdaşmayacak ve bu, oyunun? kurallarına ters düşecek bir jest, bir tutum olurdu! Zaten 40 yaşında 30 kitabı olan bir düşünürün 10-15 yıl sonra istediği yerde olması da "sürpriz" değil, "doğal" bir durum olacaktı görünüşe göre, "söz"ün "alamet-i farikasını" da "unutmadan", "yadsımadan!".

( Bunlar da başka hiçbir yerde olmayan, işin "magazinel" ve "gereksiz" ayrıntıları olsun...)

Yakalanan...

2010-02-12T09:19:00.007+09:30

2007 yazının sonuydu...

"kazanmak ile kaybetmek" kelimelerinin arasında,
-mest ve eskrik- zemin üzerindeki o ilk atış atış talimleri,
-hayata, insana ve sevgiye dair ne kadar kelime varsa kitaplardan öğrenemediğin-
cephanesi boşalmış bir karargah gibi,
galibiyet ne anlama geliyordu şimdi,
yitik bir ülke için ? ...

saflık da, öğrenilmiş yalnızlık da, özgür kalmış bir kurdun tüm bir elmayı dişleme arzusu da ...
hepsi bir arada-
-hiçbiri değiş-mez,
(ama)
geli-şir !

"Gazeteyi bir kenara fırlattı!"

Sigarasını söndürdü

gözlerini boşluğa dikerek şöyle dedi;

" Kelimenin tam anlamıyla bir tımarhaneye ya da hapishaneye ihtiyacım var. Asıl dışarısı oralar çünkü, farkettim ki ben içerideyim ! "

Gece yağmurlu, sokaklar ise sırıl sıklamdı tüm kıvrımlarıyla,
loş-karanlık... mazgallardan aşağı boşalan suyun şarıltısını duyabiliyordu.
Ensesinden sırtına akmaya başlamıştı yağmur suyu;
yağmurluğunu, damatlığı ve deli gömleğiyle birlikte sakladığı gardıropta unutmuştu.

...ama hiçbir şey engel olamıyordu sokaklarda yürürken kayıp durmasına. Ölüm arzusuyla basıyordu tüm su birikintilerine ve aynı arzuyla girip çıkıyordu tüm dar sokaklara. Ve en azından çabalıyordu, ya da sadece var olmanın dehşetli azabı mıydı her şey ?
Bilmiyordu, bildiği tek şey bundan garip bir haz aldığıydı...

Suratına çarpan her bir yağmur damlası ile çınlıyordu zihnindeki o melodi; " yal-nız-lık ö-mür bo-yu !"

ve bir kadınla bir şehir arasındaki fark gittikçe kapanıyordu.

(...)

devam edecek...

Eylül 2009
Fotografya: (HE)

2010-01-10T11:45:00.008+09:30

Différance
Digital Abstract
750 X 508

2010-01-10T11:42:00.004+09:30

Contemporary Arts
Digital Abstract
750 X 508

2010-01-10T11:05:00.005+09:30

Lotus, in my dreams
Digital Abstract
750 X 505

Cevapsız Çağrı!

2010-01-03T08:58:00.018+09:30

Ağrı Dağı'nın çok yakınında, Doğubeyazıt İlçesi'nin 5 km. doğusunda, bir dağın yamacındaki sarp tepenin üzerine kurulmuştur İshak Paşa Sarayı. Uzaktan bakıldığında devasa bir kartal yuvasını andıran, 18. yy. Osmanlı mimarisinin en seçkin, değeri ve önemi büyük örneklerinden biridir. Ayrıca dünyanın, kalorifer sistemine sahip ilk sarayıdır. Doğubeyazıt Sancak Beyi Çolak Abdi Paşa ile başlayan yapımı, Çıldır Valisi İshak Paşa ve torunu Mehmet Paşa ile tamamlanmıştır. Kürt edebiyatının en büyük şairi ve mutasavvıfı Ehmedê Xanî'nin türbesi de bu tepede, sarayın hemen bitişiğinde yer alır.

Doğu Anadolu'da en yüksek mevkiye kurulmuş tek yapıdır halen. Sarayın çevresindeki askeri depolar, zindanlar ve mezarlıklar zamanla yok olmaya ve aşınmaya yüz tutmuş fakat Belediye Başkanı Canan Korkmaz ile birlikte başlayan restorasyon ve bakım çalışmaları sonucu sarayın önemli kısımları elden geçirilip yenilenmiştir.

Saray ve çevresi ile ilgili çokça hikâyeler ve efsaneler vardır kaynaklarda. Birçoğu ansiklopedik olup birçoğu da sallamadır.

Lise yıllarına kadar her yıl, en az üç-dört kez o tepeye çıkıp uçsuz bucaksız Doğubeyazıt ovasını izlemek bir ritüel haline gelmişti. O tepeden bakılınca tüm Doğu Anadolu ayaklarınızın altındadır, Ağrı Dağı dışında gözünüze çarpacak yükseklikte bir şey yoktur, kadraj tertemizdir yani. İlçe merkezinden bir araçla çok rahat çıkılabilir tepeye.

Ama eskiden böyle miymiş?

Saraya ve o tepeye ulaşmak için çok canlar yanmış ve telef olmuştur orada. Hatta anlatılan hikâyelerden dolayı "Alamut Kalesi" ile karıştırılır. Ama koordinatları aynı olmasa bile görüntüleri benzerdir.

Yine ailece gittiğimiz bir gezi sırasında, sarayın içinde kaybolduğumu çok net bir şekilde hatırlıyorum. Ben, 7 yaşındayken. Sarayın bugünkü gibi özel güvenlik çalışanları yoktu tabi. O yaşta tek başına, yüzlerce odalı sarayın karanlık bir köşesinden bul yolunu ve çık çıkabilirsen. Neyse ki ziyaretçilerden topladığı üç-beş kuruş ile geçinen yaşlı bir kadının da bir tesadüf eseri orada olması ile ancak kurtulabilmiştim.

Bu yaşlı kadın yolu gösterdi göstermesine ama ne gelen var ne giden. Ortalıkta kimsecikler yok. Oturduk yaşlı kadının hergün beklediği o elma ağacının dibine. Bekliyorum ki biri gelip beni alsın. Yok, ne tanıdık ne de tanımadık bir yüz. Sanırsın ki kanatlanıp uçtular buradan. Bu bekleyiş sırasında yaşlı kadınla kürtçe ve türkçe karışık konuşmaya başladık. Konuşma derinleştikçe ilgim ve merakım da arttı. Yaşlı kadın bir takım ilginç hikayeler anlatıyordu. Anlattıklarına bakılırsa orada oluşu, ziyaretçilerden topladığı üç-beş kuruş, üzerindeki eski kıyafetler... bunların gerçeklerle uzaktan yakından alakası yoktu. Yakınlarda bir köyde oturuyormuş, çocukları ve torunları ile birlikte. Hatrı sayılır bir mal varlığı ve akrabalık ilişkileri...
O anlattıkça benim kafamda görüntüler oluşuyordu.
Kocasını genç yaşta kaybetmiş, çocuklarının ve torunlarının sorumluluğu da ona kalmış. Genç ve güzel, hayatının baharındaki bu kadının taliplisi de çok olmuş haliyle ama istememiş hiçbirini. Daha doğrusu evlenmek istememiş. Tek başına taşımış almış tüm sorumluluğu... herkesin birbirini tanıdığı bu köyde, genç ve güzel ama kocasını yitirmiş bir kadının tüm sorumlulukları ile beraber ayakta durmasının ne kadar zor, gençliğinin ve güzelliğinin de ne kadar geçici olduğunun bilincinde olduğu için de tüm ağırbaşlılığı ile ilmek ilmek örmüş zamanı ve hayatı.

Yılın belli aylarında gelirmiş buraya. Yaşlı ayakları ile ortalıkta dolaşıp insanların ilgisini fazla çekmemek için de bir köşede oturup dilenci rolü oynamaya başlamış. Her önünden geçen saray ziyaretçisi birkaç lira bırakıp gitmiş.

Bir hikaye anlattı.

Vakti zamanında bir yiğit varmış köyde. Cesur, gözü kara, bileği sağlam... ondan iyi at bineni yokmuş, tüm yaşıtlarının bileğini bükermiş ve kendinden yaşlıca adamları bile dize getirebilecek kadar güçlü ve bilgeymiş. Bu durumunu farkeden köyün en güzel kızı da ona aşık olmuş ve bir süre sonra da herkese rağmen bir şekilde evlenmişler. Ev, bark sahibi olmuşlar, çoluk çocuğa karışmışlar.

Bir gece, evin tahta kapısı sertçe ve ısrarla vurulmuş. Kapıda köyün çobanı; köyün ihtiyarlarının-bilgelerinin, izinlerinin ve rızalarının olmamasına rağmen evlenmesini, ev bark sahibi olmasını artık hoşgördüklerini, onu affettiklerini ve ihtiyarlar-bilgeler meclisine katılabileceğini bildiren haberi ile. Bu genç yiğit, duyduğu haber karşısında içi mutluluk ve sevinçle dolmuş. "En sonunda" demiş kendi kendine... bileğinin ve bilgeliğinin hakkıyla kavuştuğu bu durum karşısında tarifi imkansız bir haz duymuş.

Hemen giyinip kuşanmış ve ihtiyarlar-bilgeler meclisinin toplandığı bu tepeye gelmiş. Ama o tepede ne bir ihtiyar, ne bir meclis ne de bir ışık varmış...

Yaşlı kadın iyice düşen ses tonu ile anlatmaya devam etti.

Bu genç, o gece gelen haberle birlikte çıktığı evine bir daha dönememiş. Ne küçük bir haber ne de iz... sır olmuş.

Kocasını yitirdiği o günden beri yılın belli aylarında gelip gidermiş bu tepeye ve saraya.

#Yolculuk Hikâyeleri
Fotoğraf: Halil Emrah

Delilik!

2009-12-31T05:13:00.027+09:30

Deli, deli olduğunu bilmez, bu durumunun da farkında değildir. Onun bu halini tasvir eden ve belirleyen normativite değil de nedir ?

Delinin evi yoktur, bu yüzden toplumsallığı aşan bir öznelliği ve dokunulmazlığı vardır ve bu biraz semboliktir, hoşgörülür. Çünkü bu kendiliğindenlik bile toplumsallaştırılmıştır. Yani her mahallenin nasıl ki bir muhtarı varsa bir de delisi olmak zorunda. Ama "bu durum, daha çok totaliter rejimlerin ihtiyaç duyduğu toplumsal bir roldür". Ve bu kontejanı doldurmuş mahallenin delisi, başka delileri de yaklaştırmaz yanına. Çünkü sahip olduğu bu serbestiyetlik alanını ve delilik istihkakını başka biriyle paylaşmak istemez doğal olarak.

Tüm hal ve hareketlerine biraz da mizah sosu yedirdi mi tüm mahallenin neşe kaynağı olur.

Bizim mahallenin de bir delisi vardı.
Mesela bu deli, bazen bir medyum muamelesi de görürdü. Gaipten haberler bildirirdi, önemli maçların skorları sorulurdu ona mesela, tahminler yapardı ve işin ilginç tarafı da insanlar ciddiye alıp kahvehanede bir tabure çekip oturturlardı ve spor toto oynatırlardı. Çocuk gözlerle izlerdik uzaktan, biraz da korkardık. Kendi kendisiyle konuşmaları, mırıldanmaları, ani hareketleri vs. fazlasıyla mistik gelirdi. Bazen hikayeler anlatılırdı geçmişi ile ilgili. Kimisi çok zengin bir aileden geldiğinden ve ailesini bir trafik kazasında kaybettiğinden felan bahsederdi, kimisi için de garibanın tekiydi işte. Tüm çocuklar korkardı ona yaklaşmaya ama ben gizliden bir yakınlık duyardım ona. İlginç ve yabancı bir merakla yaklaşırdım yanına. Diğer çocukları korkuturdu ama bana sadece gülümserdi. Dosttuk biz onunla.

Tüm resmi bayramlarda ona da bir bayrak verirlerdi. Merasim törenlerinde o da bir köşeden sallayıp dururdu. Kasabanın sakinlerine kızdığı vakitlerde hemen saf değiştirirdi, mahalleliyi garnizon komutanına şikayet ederdi resmi cumhuriyet oturmalarında. Komutan da gülümseyerek dinler, bir iki lira sıkıştırır cebine ve gönderirdi.

"Tamam Sait efendi, ben kızarım onlara sen hiç merak etme, uğraşmazlar bir daha seninle!"

Kışın en amansız ve sert geçtiği bir Şubat ortasıydı. Okullar yarıyıl tatiline girmişti.
Okul ile ev arasındaki mesafe kısa olduğundan, buzlu yollarda kaya kaya eve gelirdim.
Sırt çantamı bir tarafa önlüğümü bir tarafa savurur sobanın arkasındaki minderlere yayılırdım. Çatır çatır sesler gelirdi sobadan ve her zamanki gibi TRT radyosundan musikişinas bilmem kim efendinin sesi doldururdu odayı. Ama bu merasim babam eve gelene kadar devam ederdi. Türk Sanat müziğinden nefret ederdi babam, eve geldiğinde ilk işi radyoyu kapatıp bir Prokofiev plağı atmak olurdu pikaba.

O gün de radyoyu kapattı ama pikaba da bir şey koymadı. Yüzü solgundu, biraz da kederli gördüm onu. Morali yerinde değildi. Her zamanki gibi koca hastaneyi çekip çevirmekten iflahının kesildiğini düşündüm tabi. Ama mesele işi ile ilgili değildi. Bardaktan bir yudum su aldıktan sonra dudaklarını oynatmaya başladı. Tüm ev halkı kulak kesilmişti.

"Sait efendi" dedi ve duraksadı.

Anlattı.

Hepimiz dona kalmıştık bu haber karşısında.

Hastaneye bir ceset getirmişler. Ama tanınmayacak halde ve paramparça.

Bir-iki hafta ortadan kaybolduktan sonra kışlık erzak toplamak için köyleri dolaşırken, bir köyün yokuşunda akşamın karanlığında sıkıştırmış dağdaki aç kurtlar Sait efendiyi.

Ayaz ve tipiden yollar kapalı olduğu için bir ay farkedilememiş, daha sonra çobanın biri farkediyor durumu ve köylülere haber veriyor. Karın üzerinden toplamışlar parçalarını. Otopsi raporuna göre tam da yılbaşı gecesi olmuş olay.

Korkudan ve durumun vehametinden iki gün gözüme uyku girmedi. Daha bir ay önce okulun önünde görmüştüm onu, eski elbiseleri ve kendi kendine mırıldandığı o garip ezgisiyle.

Yalnızdı,

şimdi daha da yalnız!

Mutlu yıllar Sait efendi.

...
#Anı, yolculuk hikâyeleri.

Amberin

2009-12-27T11:46:00.022+09:30

Amberin

git,
gel.

dur ben!

koy-
-tak çay.

iki-ye elam,
bir meram.

tik-
-tak.

çay koy-tak şair.
selâm.

271209

Kadıköy

(he)

varda yok arası

2009-12-27T11:07:00.026+09:30

varda yok arası.

sen,

hep o çocuksu,

sahil boyamasıdır oturduğun,

bir sabah pazarı,

kahvaltısında fizik-meta...

bak! ahşap evin parkeleri tıkırdıyor,

bir pati tıkırtısında dönüyor plak,

sahilsizlik tüylü bir zaman.

varda yok arası.

271209

Kadıköy
(he)

Sözler, Çizgiler ve Ölüm !

2009-12-25T04:22:00.009+09:30

#Yolculuk Hikâyeleri

" Bazen kaderimizi belirleyen tesadüfler aslında bizim bulmak istediğimiz ama bunun farkında olmadığımız olaylar ve insanlardı. Tesadüfleri, onları çok yadırgamadan hayatımıza almamız, onları kendi geleceğimize katmamız, onları zaten istemememizdendi. "

Her gök gürültüsü ve her yağmur olayı, dışarıdaki karmaşaya bir trafik polisi düdüğü gibi, tanrısal bir müdahale ile ara verildiği mesajını taşır biraz. Karıncalar yuvalarından dağıldıkları gibi tekrar yuvalarına, arılar kovanlarına, kediler ve köpekler en yakın sığınaklarına dönerler. Yağmura sokakta yakalananlar ise en yakın kahvehaneye, kafeye, bakkala sığınırlar. Dolmuş, otobüs bekleyenlerin çoğunu da tek şemsiye altında buluşturur bu sağanak yağmur olayları. Sokaklar tenhalaşır ve o an herkes susar, meydanlar boşalır ve tüm insani şamata yerini bu sese ve bu doğa olayına bırakır. Ve birbirinden uzak aynı gök kubbenin varlıklarının sessizliği bu seste buluşur sanki, bunun adı yağmur sesi !
Bu ses adam eder sanki düzeni, bu ses yeni ve beyaz bir sayfa sunar sanki bizlere. Ve ben en çok bu havalarda aşık olurum bir kez daha sokaklara, kaldırımlara. Gelmiş geçmiş en büyük bestecinin parmaklarından bir beyaz kağıda dökülen notalar bu sese dönüşür ve mazgallardan aşağı boşalan bu suyun milad-ı ezgisi, benim için dünyanın en güzel bestesi.

Üç yıl önce, Kuzguncuk'tan Kadıköy'e dönerken yakalanmıştım yine yağmura, sokakta. Üsküdar dolmuşlarının beklediği caddedeki büfelerden birine yanaştım. Biraz izledim öylece. Kimi bir gazeteyi şemsiye yapmış dolmuşa yetişmeye çalışırken kimisi yanındaki yabancının şemsiyesine yanaşmak istiyor olmasına rağmen teklif bekler gibi kararsız ıslanmaya devam ediyordu. O gün de cebimde kalan son parayla Kuzguncuk'taki küçük bir kitapçıdan aldığım bir kitap vardı elimde. Ve hayatında en çok aceleciliğinden nefret eden ve bu hastalıktan kurtulmak için ne yapacağını da bilemeyen, üniversiteye yeni başlamış bir öğrencinin hayatını ne kadar değiştirebilirse bir kitap, bu da öyle değiştirmişti. Demiştim, bu sağanak olayları milad-ı ezgisidir hayatın. O gün de milattı ama henüz farkında değildim. Dolmuşa bindim ve Kadıköy'e kadar hiç ara vermeden okudum. Eve vardığımda kitabı yarılamıştım. Islak elbiselerimle bir köşede okumaya devam ettim, sonuna kadar hiç ara vermeden. Bu kitapta başka bir şey vardı. Bittiğinde ağzımda garip bir tat kalmıştı. Bu kitapta Ahmet Hamdi vardı, Woolf'un çakıl taşları vardı. Bu kitapta lisede tenefüs aralarında tepesine tırmandığımız iğde ağacı vardı. Genç Werther vardı bu kitapta. Çocukluğumun söğüt ağaçları vardı, sonsuzluk ve birgün vardı, çöl vardı, çay vardı. On dokuzuncu yüzyıl romanlarındaki naftalin kokusu vardı. Her şeyden önce bu kitap bir İstanbul sonbaharıyla ıslanmıştı ve bu kitaba bir Kuzguncuk akşamı sinmişti. Son sayfalarında Kadıköy tadı vardı. Aç birinin iyi bir yemeğin tadını almasının neredeyse imkansız olduğunu, yemeğin gerçek lezzetini fark edebilmek için biraz doymuşluk gerektiğini aynı tonda söylüyorduk yazarla.

"Bazen kaderimizi belirleyen tesadüfler aslında bizim bulmak istediğimiz ama bunun farkında olmadığımız olaylar ve insanlardı. Tesadüfleri, onları çok yadırgamadan hayatımıza almamız, onları kendi geleceğimize katmamız, onları zaten istemememizdendi."

Ve kitabı kapatıp sırtımı duvara yaslayıp gözlerimi yumduğumda o yaşlı kadının sözleri çınlıyordu kafamda.

"Herkes hazza koşar, demişti, sonra başını sallayıp, çok azı onun başında beklemeyi bilir, diye eklemişti..."

O gün bir sırrı çözmüştüm, hazzı çoğaltan büyüyü keşfetmiştim. Kendi arzusuyla dövüşen sabrın yarattığı muhteşem hayal gücüydü dokunulmamış hazzı her an biraz daha büyütüp çoğaltan !

" -Hayata neyle başlarsan başla elinde çok az şey kalıyor. Gurur ve aptallık. Halbuki her şeyi istemiştik, öyle değil mi der.
Gurur ve aptallık.
Hayatta elimizde kalan bu mu?
Bazen, evet...

Her şeyi isteyen bir kibirle hayata yaklaşıp bize verilenleri şımarıkça reddettiğimizde, evet, elimizde kalan budur, gurur ve aptallık.

Hayatı solduran, bizi kederlendiren hep aynı şey, kendi açgözlü şımarıklığımız.

Kendi aldırmazlığımız.

Yaşadığımız anın bir başlangıç olduğunu, daha iyilerinin de geleceğini düşünmek, daha iyileri için elimizdekini arsız bir çocuk gibi yerlere atmak, onu toza toprağa bulayıp yok etmek.

Zamanın karmaşık bir yumak gibi elimizde olduğunu, onu yaşadığımız her anın ipliğini çekerek yaşayabileceğimizi, kıymetini bilmediğimiz bir anın daha sonraki anları karmakarışık edeceğini bilmemek."

Kitap kapandı.
Elime bir kalem alıp en son sayfasına kitabı tek cümlede özetlercesine şunları yazdım;

"Birgün gelecek, kezzapla yıkanır gibi yaşamak için acılı bir istenç belirecek içinde. İşte o, giderek iyileşmeye başladığının bir delilidir!"

Şimdi dönüp miladın nerede başladığını bulma zamanı. Çünkü dönüp hayata tekrar ve tekrar bakmak gerekir. Yani başladığın yere !

Yolculuk Hikâyeleri, Sözlük yazıları #2

Doktorculuk

2009-12-16T16:35:00.027+09:30

Ahşap evin arkasındaki garajda oynardık Anna ile... O babasının tayini nedeni ile 1 ay sonra benden ayrılacağından habersiz tüm sevimliliği ile devam ediyordu oyunlarına. Şüphesiz, gittikleri yerde de yeni oyun arkadaşları bulup sorgusuz yine devam edecekti oyunlarına... Çünkü onun bildiği tek şey, doktorculuk oynarken hemşire olmaktı. Bir trafik kazasında kaybettiği annesinden ona kalan tek görevdi bu.

...ve önce ev eşyaları ayrıldı kasabadan.

Aradan 1 hafta geçtikten sonra da o ve babası bindikleri kırmızı bir Doğan marka arabayla vedalaşmak için ahşap evin bahçe kapısının önüne geldiler.

Vedalaştık.

Anna için her şey halen bir oyundu. Alışverişe gittiklerini ve iki saat sonra tekrar garaja gelip benimle oynayacağını düşünüyordu ama ben her şeyin farkındaydım. O ve babası bir daha asla geri gelmeyeceklerdi. Kasabada geçen yılların ardından eşini kaybetmiş olmanın acısını henüz atlatamamıştı babası. Genç ve yakışıklı bir doktordu Nuri Bey. Sanata ve edebiyata çok meraklıydı, klasik müzik tutkunuydu.

...değişikliğe ihtiyacı vardı. Kızını daha iyi bir okula vermek, her şeyden uzak bir yaşam sürmek üzere Ege'deki bir sahil kasabasına taşınıyorlardı.

ve araba bir iki korna sesi ile hareket etti. Arabanın en sevdiği arka bölümüne yerleştirdiği yastıkların üzerine çıkıp arabanın arka camından bana gülümsüyor ve el sallıyordu. Elinde de sım sıkı tuttuğu, gitmeden evvel gizlice avucuna tutuşturduğum kırık delos heykeli vardı.

2 gün sonra telefon çaldı.

Eve ölü bir sessizlik çökmüştü.

Doktor Nuri Bey, gece Adana-Pozantı gişelerine varmadan bir tünelin girişinde farları yanmayan bir tırın altına girmemek için direksiyon kırmış ve ıslak zeminin de etkisiyle kırmızı Doğan marka otomobili şarampolden takla atarak uçuruma yuvarlanmıştı.

Kimse konuşmuyordu, kimse göz göze bile gelmiyordu. Sobada çatırdayan odun sesinden ve radyodan cızırtılı çıkan bir Bach klavseni dışında, evde sessiz bir yas, gizli bir isyan vardı.

Eve ölü bir sessizlik çökmüştü.

Ve ben Anna'yı düşünüyordum.

Aklımda son kalan, araba camının ardındaki gülümsemesi ile...

Küçük Terasa'ya !

2009-11-09T02:55:00.002+09:30

" -Loreta Manastırı'nın duvarına bebeklerin çığlıkları yapışırken, nasıl durur orda, utancına örtünen küçük Teresa'm!- "

(HE)

le point de capiton

2009-10-18T07:32:00.009+09:30

Le point de capiton

"-Bu hep böyledir, tüm yolculuklar başladığı yerde biter. O noktaya dönmemişse insan, daha yolu var demektir. Çünkü maktülün ruhu, cinayet mahalinde katilini bekler, başka yol yok!-" (HE)

(HE)

Kayıp Bombanın İzinde

2009-09-27T12:40:00.077+09:30

Zamanla yarışmak, zamansız-lık sıkıştırdıkça çekilmez bir hal alıyor. Özellikle aksiyon filmlerinde olur bu. Mavi kablo mu kırmızı mı ? İki kablodan birisini seçmen gerekir. Çünkü bombanın patlama fenomeni ile ölüm arzusu aynı bakış tarafından dikişlenmiştir. Ve çoğu filmde de bomba uzmanı doğru kabloyu "izleyiciye göre" tam zamanında kesmiştir. Ve zamanlayıcı nedense hep 00:01'de durmuştur. Buradaki, özellikle '1 saniye kala' fenomeninin izleyicide doğru zamanlama olarak etki bırakması tamamen Spekülatif-Hegelci bir tavırdır. Çünkü izleyiciyi 00:00'da bekleyen bir travma/patlama vardır. Ve çoğu 'Amerikan Polisiye' filminde seyirciye bu travmayı yaşatmamak için bomba uzmanı tarafından 00:01'de kesilen her hangi bir kablo her defasında spekülatif isevi hedef yüceltiminin bir güncellenmesi olarak okunabilir. Yani kahramanımız "verdiği sözü" tutmuştur. Kablonun kesilip, zamanlayıcının durduğu an, bomba uzmanının soyut bir yüklemin süreç içinde Özneye dönüştüğü, " gerçek bireylerinse (izleyicilerin) " onun bağımlı yüklemlerine indirgendiği andır. Ama öteki ihtimali düşünürsek film kabak tadı verir, hayal kırıklığı yaratır yani bomba patlar. Çünkü verdiği sözü tuttuğu için seyircinin gözünde kahramanlaşmıştır. Ve İsa gider yerine kahraman bomba uzmanı gelir. Ölüm ile yaşam arasında renkli kablolarla zamana rağmen yarışmanın mesajı budur. Ve özellikle soğuk savaşın sonlarına doğru çoğu aksiyon filminde bu kablolara bir yenisi daha eklenmiştir. Yeşil ! Ve bu kablo devrenin üç unsurundan biridir ve tamamlayıcı renktir. Ama bu kablo kesilse de kesilmese de bir şey farketmemektedir. Yani yeşil kablonun devreyi tamamlamaktan başka bir işlevi yoktur, asıl hayati dilemma mavi ve kırmızı kablolar arasındadır. Ve yeşil kablo işlevsizdir ama orda olmalıdır. Çünkü Amerikan sineması böyle istiyor. Çünkü alışılageldik sıkıcı aksiyon filmlerinin devam etmesi gerekiyor yani izleyicinin şova daha fazla katlanabilmesinin teminatıdır bu kablo.
Yani maksat yeşillik olsun işte, yeşillik !

2009-09-26T13:03:00.004+09:30

#
Blanchot's World
Digital Abstract
750 X 508

D

2009-09-26T11:55:00.004+09:30

#
Toccata and Fugue in D minor
Digital Abstract
750 X 508

2009-09-26T11:33:00.003+09:30

#
Haiku
Digital Abstract
750 X 508

1935

2009-09-26T11:29:00.006+09:30

#
A thousand nine hundred and thirty-five depression
Digital Abstract
750 X 508

cc

2009-09-24T03:40:00.004+09:30

#
Concept Confusion
Digital Abstract
750 X 508

5B

2009-09-14T03:58:00.013+09:30

5B

gece ağır,
çok ağır,
hep ilerler durur
bir uyku boyunda,
hiç doğmamış olmayı dilerdi küçük yüreğin,
hiç uyanmamış olmayı ya da bu koyda.

Bu gece,
diğer tüm gecelerden daha ağır,
bilirim,
bu uykusuzluk,
bu kahır,
çok -ağır- bir suça ortak olmaktır.

ve bu ne biçim bir suç,
bu nasıl bir -olmaklıktır- ? ...
-diye-
sorar durur küçücük yüreğin.

bir tek -cevapsız- kalmayı başarmış olan
bize bu kadar yakınken,
ölüm kaç kere çocuk,
-kaç kere daha sorar- ölüler,
-ve-
ölüler kaç kere daha ölürler ?

sen,
ölümün bizi kabul edeceği
o düz ve kusursuz geceden çok önce,
kurduğun o iki hece ile doğdun zaten;
an-
-ne.

işte bu yüzden;

b-ütün
b-ebekler
b-iraz
b-ana
b-enzerler !

Halil Emrah
2009

(...)

Segelflugzeug ! -19-

2009-09-06T07:09:00.017+09:30

#19
Segelflugzeug
Digital Abstract
750 X 508

IV

2009-08-31T07:15:00.006+09:30

#
Conference, Resonance, Colloquium.
Digital Collage
750 X 508

III

2009-08-31T06:47:00.006+09:30

#
Das Kapital 3. Cilt
Bir Bütün Olarak Kapitalist Üretim Süreci
Digital Abstract
750 X 508

II

2009-08-31T06:46:00.005+09:30

#
Das Kapital 2. Cilt
Sermayenin Dolaşım Süreci
Digital Abstract
750 X 508

I

2009-08-31T06:45:00.006+09:30

#
Das Kapital 1. Cilt
Sermayenin Üretim Süreci
Digital Abstract
750 X 508

The Ambassadors

2009-08-23T10:28:00.018+09:30

The Ambassadors - Sefirler
Hans Holbein 1533

“ Tablodaki iki adam kendilerinden emin ve resmidirler: Aralarındaki ilişki açısından bakıldığında rahattırlar.
Peki, ressama –ya da bize –bakışları nasıldır?
Gözlerinden duruşlarından, kimse onları tanımasa da olurmuş gibi bir şey okunmaktadır: Sanki başkaları onların değerlerini anlayamazmış gibi bir bakış. Adamların ait olmadıkları bir şeye bakar gibi bir halleri vardır. Onları çevreleyen ama adamların dışında kalmak istedikleri birşeydir bu. En iyisini düşünürsek onları çevreleyen, onları alkışlayan bir kalabalık en kötüsünü düşünürsek, rahatlarını kaçıran insanlar olabilir bunlar.
Bu adamların dünyanın geri kalan kesimiyle ilişkileri nelerdir? Resimde adamların arkasındaki rafta görülen nesneler –imleri çözebilen birkaç kişiye-bu adamların dünyadaki yeri hakkında belli bir bilgi vermek amacıyla konmuştur oraya. Dört yüzyıl sonra biz bu bilgiyi kendi görüşümüze göre yorumlayabiliriz artık. Üst raftaki bilimsel araçlar denizcilikte kullanılıyordu. Deniz yollarının tutsak ticaretine, ticaret gemilerine açıldığı sıralardaydı bu. Öbür kıtaların zenginlikleri bu gemilerle Avrupa’ya aktarılıyordu. Bu zenginliklerle sanayi devriminin çıkış noktası olan kapital birikimi sağlandı. Alt raftaki kürenin yanında bir aritmetik kitabı, bir ilahi kitabı, bir de ud vardır. Bir ülkeyi sömürgeleştirebilmek için insanlarını Hıristiyan yapmak, onlara hesap öğretmek gerekiyordu: Böylece onlara dünyada en ileri uygarlığın Avrupa uygarlığı olduğu kanıtlanıyordu. Elbette Avrupa sanatı bunun dışında değildi. Burada bizi ilgilendiren onların dünyaya karşı takındıkları tutumdur. Bu da bir sınıfın genel tutumudur. İki elçi dünyanın kendilerine hizmet etmek için var olduğuna inanan bir sınıfın insanlarıdır. En aşırı biçimiyle bu inanç sömürgecilerle sömürgeleştirilenler arasındaki ilişkileri haklı göstermeye yaramıştır.

Bu eski bir İngiliz ilkesidir: “Might is right” (güçlü olan haklıdır). Elçilerdeki güçlü olanın tepeden bakışıdır. Sağdaki elçinin neredeyse gölgesi gibi döşemeye düşen ve yamuk bir bakış ile görülebilen kafatası ise elçinin sorumluluk bölgesindeki sömürgeleştirme işlerinin hızla devam ettiğinin de bir yansımasıdır. "

Slavoj Žižek

Ac

2009-08-19T07:06:00.007+09:30

#20
absolute coincidence
Digital Abstract
750 X 508

re

2009-08-18T21:00:00.004+09:30

#38
decision timing for the reconstruction
Digital Abstract
750 X 508

Sw

2009-08-18T04:17:00.005+09:30

#21
swimming in the enlarged reality of fantasy experiences
Digital Abstract
750 X 508

2009-08-18T03:25:00.005+09:30

#37
Las Vegas Boogie Woogie
Digital Abstract
750 X 508

2009-08-17T08:24:00.004+09:30

#1
Divided sense of death and the small other
Digital Abstract
750 X 508

2009-08-15T03:56:00.007+09:30

#5
Bion in the Bartholin liquid
Digital Abstract
750 X 508

das musical mit einer Flasche

2009-07-04T02:11:00.014+09:30

das musical mit einer Flasche

ben bir ışık yaktım,
bunu görebilecek
bir "çoban" çıkmadı.

çobanlar,
şişeden çıkmaya çalıştığımı sandılar,
yanıl-ma-dılar !
çünkü onlar da,
şişeden-
çıkmaya
çalıştığıma
çalıştığımı-
anlayamayan koyunları otlatmaktaydılar !

Bunun adı,
Prokofyev mat-ı!

Halil Emrah
Moda / 2009

(...)

Moment

2009-07-03T22:49:00.011+09:30

Moment

bundan -zor- 'bir an yoktur';
'bir an yoktur' ile
bu metnin arasına gir-ip,
tam karşındakinin-
göre
-bilmek
karşısında-
kendi-ni !

Halil Emrah
Moda / 2009

(...)

Fields of eternity

2009-07-02T15:42:00.019+09:30

Fields of eternity

sırtımda çocukluğun,
ne zaman arkamı dönsem
yapışırsın hemen,
-ağaca-
ya da
oduna,
ters
düş-ersin ormana.

hatırla en son;
ormana kızıp
atlamıştın,
-Sen-egalli bir maymunun-
sırtına.

şimdi maymun,
halen maymun mu,
bilmem ama ¿
-evrim- diye
bir Şey yok-sa
şimdi,
kes-in,
-o- senin sırtın
da !

Halil Emrah
Moda / 2009

(...)

- Éloge de la liberté

2009-07-01T17:56:00.018+09:30

yasaklar
ve
yasaklayıcılar
en yüce
ilham kaynaklarınızdır;
Vivre Bohème !

"La !"

Halil Emrah

Zelda'ya

2009-06-30T12:14:00.025+09:30

Zelda'ya

beni de alın
oyun-unuz-a
'yok-sa !'
ihanet zaman-sız gelecek
-bu çocuk,
altını üstüne getirir
gizli bahçenizin-
yapışarak betonuna,
çağıracak mephistoyu,
'yok-sa !'
düşleri kanayacak
operadaki serserilerin

-allegro-

ama,
püskürtür şehrin azizleri
bizi dünyaya çünkü,
basıyor ya ayaklarımız
-şimdi kaldırım taşlarına-
' ... emekledik '
' yürüyoruz ... '
vakit var daha !
koşmaya,
döndük yüzümüzü rüzgara ve yağmura,
çıkarttık zırhlarımızı,
-bıraktık bedenlerimizi meydana-
gelip sömürsün akbabalar
kokumuzu aldıkça.

-allegro-

Halil Emrah
Moda / 2009

(...)

Oruç'a

2009-06-30T10:40:00.017+09:30

Oruç'a:

diş-ler ile düş-ler
ara-sı-nda akide şekeri
gibi bir şey,
yani-
insan-ın,
'kendisiyle sözleşmesi'
bir çiçek aracılığı
-ile

göz-ler ile kasık-lar
ara-sı-nda tatlı bir ses
çeker sis-lerin,
geçer gece-nin,
içi-n
-den

bilirsin,
bakmanın tarihi
goncanın
kendi
li
ğin
den.

Halil Emrah
Moda / 2009

(...)

Projection

2009-06-29T08:45:00.024+09:30

Projection

katledilmiş düşlerin izini sürüyorum
kentte
ara sokakların birinde

duvarları dinliyorum önce
çünkü failidir onlar da biraz,
refakat etmişlerdir en az
çöpçüler kadar
tüm soyut cinayetlere

buraya doğru diyor
karanlıktan biri
bu sfenks'in sesi belli
ateş istiyor,
sesi soluğu çıkmıyor
ama üç kişiden bahsediyor
biri, kızıl saçlı fahişe
öbürü de, henüz amatör serseri

kitap kapanıyor
faust kendini bütünlüyor
sahne kararıyor

ve üçüncü göz
intihar ediyor
mendireğe karşı
bir otelde.

Halil Emrah
Moda / 2009

(...)

Self construction

2009-06-28T15:48:00.013+09:30

Self construction

aslında ben,
hiç
bir şey
kastet-meden,
kastet-memeyi,
kastetmeyi
becerebilir
miyim ?

çölün ortasında, kendi suyuyla beslenerek büyüse bu, organ.
alansızlığa alan açmak için lazım önce yoksun olmak,
tüm -lardan uzam.
çok korkarım omurgasızlıktan.

Halil Emrah
Lokasyon yok / 2009

(...)

Noumenal

2009-06-27T15:06:00.010+09:30

Noumenal

değil -ki
sana şiir yazayım
değil
eskisi gibi
uyanıp seni sahilde arayayım
bir gece
yarısı.

ah, sonluluğun köpüklü mayası
koysunlar -kuzgun- umudun adını
ruh güzel kokuları çabuk tanır
Prometheus bilemez yarını ama
Aragon ne demişse doğrudur
çünkü, "mutlu aşk yoktur !"

bir var-olmaklık düş(i)le
ilenci bol de-ğin kıyamete
bir sarılmak yok-sun-luğa
ya da
koca bir çınara.

ne -ise
o, olsun işte sonuçta
sarıl vahdet-i vücuduna
ve
yal-
-nızlığ(ın)a -ki
diyebilesin
"hiç" sonunda!
eğer soruyorsan hâlâ
karar vermişsin demektir,
ihtiyacın olduğuna bir Tanrı'ya.

Halil Emrah
Moda / 2009

(...)

Nocturne

2009-06-27T15:05:00.010+09:30

Nocturne

sar başa tekrardan, yine yeniden başlıyoruz.
her uyku sonrası gözlerimizi açar gibi
yeniden bakıyoruz tavana,
boşluğa
durmadan.
her göz-lerimiz açıldığında bir -Şey- arıyor,
yanımızda görmek istiyoruz.
memeye saldırır gibi
-kocaman-
ya da
toprağa sarılıyoruz,
çünkü üşüyoruz ya
hep son-unda
godot
ya-lan

Halil Emrah
Bahariye / 2009

(...)

2009-06-25T07:32:00.021+09:30

Mideme giren ağrılar, onu okudukça daha da şiddetleniyordu... Terasa açılan pencerenin jaluzi aralıklarından çalışma masamda paralel kesitler oluşturan güneş ışınları belli belirsiz azalırken sıcaklık düşmeye ve sokak da hareketlenmeye başlamıştı. Giderek yükselen sesleri farkettiğimde Dublinli kızların sevişirken Galce çıkardıkları seslerin fizyolojini çizmeye çalışıyordum boş bir kağıda. Ulysses ile sevişmenin deliliğine sığınmaktan çok, başlayabilmiş olma eyleminin zerafeti karşısında, sönmüş "koca pipomu" temizleyip yeniden doldurarak ödülleniriyordum kendimi.
Akşamüstü olmuştu artık. Hazırlanıp Eminönü vapuruna yetişmeliydim. Sırt çantama, gecenin bir yarısı beni dışarı atabilme olasılığını hesapladıktan sonra sadece bir şişe doluca şarabı, bir adet polar ve son olarak da Baudelaire'in Kötülük Çiçekleri'ni koydum. Her şey tamamdı.
Bahariye'den aşağı inip kadife sokağı hızla geçtim. Rıhtım'a inmeden önce ara sokakların birinde kalabalığın içinden tanıdık bir yüz çarptı gözüme. Uzun zamandır karşılaşmadığımız ve en son karşılaşmamızın da pek tutulacak bir yanı olmadığı bu yeni karşılaşma, öznel rasyonel evrenimizin çok dışında bir noktada, yani günlük ahlaki kurallarımızın temellendiği en içtenlikli zemini çoktan yakalamıştı bile.
Biraz daha açmak gerekirse; hepimiz en temel kibarlık biçiminin, yani boş simgesel jestin, reddedilmek için yapılmış bir jest -bir teklif- olduğunu biliriz. Burada karşımıza çıkan şey en saf haliyle simgesel alışveriştir: reddedilmek üzere yapılmış bir jest; asıl nokta, simgesel alışverişin "büyüsüdür", yani en sonunda yine başta olduğumuz yere varsak da, işlemin toplam sonucu sıfır değil her iki taraf için de belirgin bir kazanç, dayanışma anlaşmasıdır. Ve bizim günlük ahlaki kurallarımıza benzer bir şey de değil mi bu ? Bir işte terfi etmek için en yakın arkadaşımla ateşli bir rekabete girdikten sonra, ben kazanırsam, yapılacak en uygun şey çekilmeyi önermek, böylece onun terfiyi almasını sağlamaktır ve onun yapması gereken uygun şey de benim teklifimi reddetmektir - bu şekilde, belki de, arkadaşlığımız kurtulabilir...
Bu duruma avrupa-merkezci bir bakış açısının dışında anadolu topraklarında ve kültüründe de bol örnekleri ile rastlayabiliriz. En azından başkasının yumruğunu yemeyenlerin kendilerininkini balyoz sanmaları gibi bir durumun tersine olumlanması adına anotomiye ve narsist kasılmalara iyi geleceği kanaatindeyim;

"Bir adam kötü yoldan para kazanıp bununla kendisine bir inek alır. Neden sonra, yaptıklarından pişman olur ve hiç olmazsa iyi bir şey yapmış olmak için bunu Hacı Bektaş Veli'nin dergâhına kurban olarak bağışlamak ister.

O zamanlar dergâhlar aynı zamanda aşevi işlevi görüyordu. Durumu Hacı Bektaş Veli'ye anlatır ve Hacı Bektaş Veli:
- 'helal değildir' diye bu kurbanı geri çevirir.
Bunun üzerine adam Mevlevi dergâhına gider ve aynı durumu Mevlana'ya anlatır.
Mevlana ise; bu hediyeyi kabul eder.
Adam aynı şeyi Hacı Bektaş Veli'ye de anlattığını ama onun bunu kabul etmemiş olduğunu söyler ve Mevlana'ya bunun sebebini sorar. Mevlana şöyle der:
- Biz bir karga isek Hacı Bektaş Veli bir şahin gibidir. Öyle her leşe konmaz. O yüzden senin bu hediyeni biz kabul ederiz ama o kabul etmeyebilir.
Adam üşenmez kalkar Hacı Bektaş dergâhı'na gider ve Hacı Bektaş Veli'ye, Mevlana'nın kurbanı kabul ettiğini söyleyip bunun sebebini bir de Hacı Bektaş Veli'ye sorar. Hacı Bektaş da söyle der:
- Bizim gönlümüz bir su birikintisi ise Mevlana'nın gönlü okyanus gibidir. Bu yüzden, bir damlayla bizim gönlümüz kirlenebilir ama onun engin gönlü kirlenmez. Bu sebepten dolayı o senin hediyeni kabul etmiştir."

Böylesi tevazu sahibi ve incelikli, aydın yazar-çizer kaldı mı pek bir fikrim yok ama kendi adıma şundan eminim:

- En yüce özgürlük eyleminden, amor fati'nin sergilenmesi, yani zaten zorunlu olan şeyin özgürce üstlenilmesi eyleminden.

İki küçük nokta

2009-06-24T08:35:00.018+09:30

...yoksulluğumda ve çıplaklığımda en sevdiğim yan, otantik her yaratıcı çıkışıma ve olumsuz jestime baştan başlama zemini sağlaması ve bunu paradoksal bir uzam içerisine sokarak sonluluğumun kendiliğinden aşılmasına olanak vermesidir. Bu noktada kaygı, korku ya da baş dönmesi sıfıra indirgenmiştir. Sanırım benden sonra sadece hayatta kalacak olan tek şey utancımdır. Tam tersi olsaydı, toplum beni komedyen olmak zorunda bırakırdı ve hep birlikte büyük ötekiye ihanet etmiş olurduk. Çünkü utanç peçeyi koruma eylemi ise komedi de peçeyi açma eylemi olmak zorundadır.

...Pierre Henri Castel ile geçen haftasonu aramızda çok ilginç bir diyalog yaşandı. Kendisine konuşurken neden sürekli dişlerini karıştırdığını ve burnu ile uğraştığını sormadan yürürken attığı adımlarının uzunluğundan bahsettim. O da bana hegelden nefret ettiğini söyledi ve hemen gözlerini kaçırdı. Uzun bir sessizlikten sonra gülümseyerek uzun adımlarla oradan uzaklaştım. Adımlarım beni, 15 dk. sonra kalkacak olan Kadıköy vapuruna ulaştırmıştı nihayet.
Vapurun arka kısmında çay, sigara keyfi yapıp Castel ile aramızda geçen diyaloğun ayrıntılarını birer birer seçip gözlerimin önünden geçirmekle meşgulken yanıma, üzerine askılı tek parça, üstünde limon desenleri olan bir elbise giymiş bir kadın oturdu. Gülümseyerek konuşmaya başladı. Sesi çıkmıyordu. Dudakları oynuyordu sadece. Paketimde kalan son sigarayı ona uzattım. Derin bir nefes çektikten sonra sigarasını yere atıp ince topuklu ayakkabısı ile söndürdü. Ve ben Bahariye yokuşunu çıkarken, yanımda sessizce yürümeye devam etti.

Eve vardığımda arkamda durduğunu ve benimle birlikte kapıya kadar sessizce yürümüş olduğunu farkettim. Korkmuş, kaygılı bir hali vardı. Gitmek, geri dönmek istemiyordu, eksik bir şeyler vardı tamamlanmamış... Evden hızlı çıkmıştı ya da bir yerde unutmuştu südyenini, göğüs uçları elbisesinde iki küçük çıkık noktaydı. Cümlelerinin sonuna ekleyebileceği yalnızca iki küçük nokta. Sonluluğu için sessizce arzuladığı tek bir "nokta"yı ona vererek tamamlanamayacağını söyledim. Yoksa zamanın sonsuzluk kipinde tamamlayabileceği herhangi bir cümlesi bir daha olmayacaktı, arzulayabilmesi ve ölümden sonra bile isteyebilmesi için bu gerekliydi çünkü "fedakarlığın esas anlamının, anlamın kendisinin feda edilmesi olduğunu" hiç kimse ona anlatamayacaktı ve o da hiçbir zaman anlayamayacaktı.

Hu ay em

2009-06-12T11:13:00.024+09:30

Hu ay em

milyarlarca nöron, trafiğe takılmış yine
her taraf korna sesleri, ortalık kıyamet
melatonin denen melet uğramaz mı hiç bedene
ışık, biraz daha ışık, girmez bu Goethe

köşe başında bir adam,
tekrarlıyor adını ve soyadını durmadan,
amnezi geçiren beygirler gibi,
böğürüyor - hu ay em, hu ay em ?

sperm damlaları arasında yüzen yüzler,
cinsiyetsiz fetüsler,
sokak kazan gibi kaynıyor,
içinde bacaklar, memeler, götler...

Halil Emrah
Bahariye / 2009

(...)

2009-06-11T06:53:00.010+09:30

-Vize, final dönemi. Çeviri, imla ve yazım hataları ile dolu bir sürü kaynakla sevişmem lazım yine. Bu kadar kusur kadı kızında da olur tesellisi ile bir süre daha tahammül edebiliyorum hepsine ama ya meteorolojiye ne demeli, ona ne yapmalı ?... O da Amerikan dostlarımızın işi değil ya heralde. Sıcaktan, üzerimdeki giysiler de kemiklerime ve etlerime yapıştıkça yapışıyor, çıkarmak istiyorum ama çıplak olduğumu farkediyorum. Masamdaki eşyaların da eriyecekleri tuttu yine. Ama o masa lambası, kalemlik, özellikle de saat... hepsi lazım bana !

Daha dün cebimdeki son 50 ytl ile alamadığım Žižek kitaplarının geri kalanını aldım Kadıköy'deki -seçkin olmayan- bir kitabevinden, ha "Kapital'i Okumak" vardı bir de, Althusser... bu adamlara tutkunluğumu düşündüm Bahariye yokuşunu çıkarken. Fas, Cezayir, Tunus... Fransız sömürge ülkelerinden çıkmış olmaları mı hep bunlara sebep ? Kaybedene, tutunamayana, öteki dışlanmışlara beni bağlayan ne ? Var mıdır Adler'in bir iki beylik lafı bununla ilgili, söylemiş midir bir iki laf Freud, Jung, Heidegger ya da Sartre ?

Şu an saat 00:47 yi gösteriyor, winamp durmuş, bilgisayardan çıkan fan sesi de kulağa o kadar hoş geliyor ki, Mozart halt etmiş.

Liseden, yıllardır yüzünü bile görmediğim ve o zamanlar çok da samimi olmadığım bir kız aradı, adı Nihal. Yaklaşık 20 dakika muhabbet ettikten sonra bir şey sormak istiyorum diye konuya girdi, bir dergide yazıma rastlamış, okuduktan hemen sonra aramış;

-Sürrealist olduğunu bilmiyordum, dedi.

(Yaklaşık 2 dakika bu lafının üzerine kahkaha attım. O da yapacak bir şey bulamayınca en iyi şeyin benimle birlikte kahkaha atmak olduğuna karar vermiş olmalı ki eşlik etti sesli gülmelerime.)

-Ben sürrealist değilim ama... dedim,

-O zaman "dadacısın" dedi,

yine kısık bir gülümseme ile

-Hayır, dadacı da değilim, dedim.

Beklemediği cevapları aldığından dolayı 1 dakika boyunca tamamlanmamış kelimeler kurmaya çalıştı.

-Nesin sen Goya'nın hayaleti misin peki? dedi.

-Ne okudun bilmiyorum ama okuduklarının hiçbirini ben yazmadım, dedim ve devam ettim...

-Hangi adıma, yazıma rastladın onu da bilmiyorum ama şunu bil, bir 'Engizisyon Mahkemesi'ne doğru gittiğim kesin! İsteyerek ve severek mi peki? Bilmiyorum, Foucault'ya malzeme olmak istemiyorum.

Bu diyalogtan tutarlı bir anlam çıkaramamış olmalı ki, sana geliyorum aynı evde misin? diye sordu. Ona yeni adresimi verdim ve bir saat sonrasına sözleşerek telefonları kapattık.

Yarım saat sonra, internetteki haberleri okurken aniden zihnimde şimşek patlaması gibi beliren bir ayrıntı ile olduğum yerde irkildim. Arayan liseden arkadaşım Nihal'in adına internetteki gazete sayfalarının birinde rastlamıştım 2 sene evvel.

Bu yazıyı okuyarak intihar etmişti !

Hemen bilgisayar ekranının sağ alt köşesinde duran saate çift tıklayarak tarihe baktım, 11 haziran ikibinyedi !

Not:

Bozuk saatler bile günde iki kez doğruyu gösterirler.
Akrep ağır ağır ilerlerken yelkovan tüm hızı ile döner. Biri diğerini sollarken aslında gidilecek bir yerin olmadığını herkes bilir. Ayın dünyanın etrafında, dünyanın da güneşin etrafında dönmesi gibidir, tüm kısır hareket..
Ya trenler ?
Onlar da sadece gitmek için mi giderler, tüm amaç, semazenler gibi dönmek midir, hep terk etmeler ?...
Herkes lokomotifidir kendisinin,
"ve" raylar durdukça istasyonlar hep terk edilecektir,
"ve" her vagon, lokomotif izin verdiği müddetçe dönecektir,
"ve" her lokomotif -devrilmedikçe- sonunda yine aynı istasyona girecektir !

...

Halil Emrah

11 Haziran ikibindokuz

2009-05-31T01:08:00.007+09:30

İthaf

Poetik soruşturmalar dosya '2'—

Metinsel: Necati Cumalı
İşitsel: Halil Emrah
Görsel: Max Kemmerich
Dokunsal: Çıplak ayakla kumsalda dolaşmak
Tat: Damakta kalan Şirince şarabı tortusu
Koku: Balıkçı sandalı

Derrida terliyordu

2009-04-09T00:17:00.006+09:30

Bu durumu kendine bile itiraf edememenin korkusuyla gelen o idealist sıçrama, düşünmeden düşünmeyi öğretiyordu ona.
Şüphesiz başka bir seçeneğinin olmadığını kendisi de biliyordu. Bu durum daha sonraları gizil bir mevcudiyetin edimselliğinden de öteye götürecekti onu. Ama şimdi, bildiğini bilmesini, bilmeyi öğrenmiş olmasına bağlıyordu zihninde. Bağladıkça bir örümcek ağı gibi büyüyen töz, idealist bir çekirdeğin imgesi haline geliyordu. Gittikçe "beyaz ve kristalize" olan çekirdek, düşüncelerinden daha hızlıydı ve ondan çok daha önce parçalanarak "IUPAC" sistemindeki yerini almıştı bile.
"mavi ya da kırmızı"

Ama o şimdi terliyordu!

...ve bu onunla Saint-Lazare garındaki ikinci karşılaşmamızdı.
Der-ri-da terliyordu.

doxa

2009-04-02T23:41:00.006+09:30

...karın kaslarında büyüttüğün yapısal melankolin cisimleşirken her metronomik dudak hareketinde, gece bir kez daha aldatır seni ve içine aldığın tüm erkekleri.

Gece, sadece dünyaya gece !

tik tak tik tak tik tak
...